Điện mặt trời khu công nghiệp đang được đánh giá có tiềm năng 12-20 GWp nếu khai thác hết diện tích mái xưởng trên cả nước, nhưng hiện mới có khoảng 2.500 doanh nghiệp lắp đặt với tổng công suất khoảng 1.500 MWp. Khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế lắp đặt lớn như vậy không phải vì doanh nghiệp thiếu quan tâm, mà vì ít nhất 6 rào cản chính sách đang khiến bài toán tài chính của điện mặt trời khu công nghiệp trở nên khó tính hơn hộ gia đình rất nhiều.
Tôi làm việc trực tiếp với nhiều doanh nghiệp ở khu công nghiệp Vũng Áng và một số cụm công nghiệp quanh Hà Tĩnh, tư vấn lắp đặt điện mặt trời khu công nghiệp cho nhà xưởng. Điểm chung của các doanh nghiệp thuê xưởng là hầu hết đều muốn lắp nhưng vướng đúng những rào cản dưới đây, không phải vì chi phí đầu tư ban đầu.
Rào cản lớn nhất của điện mặt trời khu công nghiệp: mô hình bên thứ ba chưa được công nhận
Muốn triển khai điện mặt trời khu công nghiệp trên diện rộng, việc đầu tiên phải giải là bài toán sở hữu mái. Phần lớn doanh nghiệp trong khu công nghiệp đi thuê xưởng, không sở hữu mái. Chủ xưởng thì không có nhu cầu điện lớn bằng khách thuê, còn khách thuê thì không có quyền lắp đặt hệ thống cố định trên tài sản không phải của mình. Ở nhiều nước, bài toán này được giải bằng mô hình bên thứ ba: một công ty năng lượng đầu tư hệ thống trên mái, ký hợp đồng bán điện trực tiếp cho khách thuê, chủ xưởng chỉ cho thuê diện tích mái. Việt Nam chưa có cơ chế pháp lý rõ ràng cho mô hình này, nên phần lớn hợp đồng hiện tại vẫn phải đi vòng qua chủ xưởng, làm chậm quá trình đàm phán không ít lần tôi từng chứng kiến.
Giới hạn DPPA và độc quyền mua điện dư của EVN
Theo Nghị định 57/2025 về cơ chế mua bán điện trực tiếp DPPA, chỉ khách hàng tiêu thụ từ 200.000 kWh/tháng trở lên mới đủ điều kiện tham gia. Ngưỡng này loại phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu công nghiệp, những đơn vị tiêu thụ điện ở mức thấp hơn nhưng vẫn cần giảm chi phí năng lượng và đáp ứng yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng. Song song đó, quy định hiện hành chỉ cho phép Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các đơn vị thành viên mua điện dư, doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp không được bán điện dư trực tiếp cho nhau dù đường dây chỉ cách nhau vài trăm mét.
Thêm vào đó là quy định áp trần giá điện trong cơ chế DPPA qua đường dây riêng, khiến nhà đầu tư khó tính toán được lợi nhuận dài hạn khi giá bán bị khống chế nhưng chi phí đầu vào linh kiện, nhân công lại biến động theo thị trường.
Giới hạn công suất và khung giá chưa phù hợp thực tế mái xưởng
Rào cản kỹ thuật của điện mặt trời khu công nghiệp nằm ở chỗ quy định hiện tại giới hạn công suất tự sản tự tiêu không vượt quá phụ tải cực đại (Pmax) của doanh nghiệp, trong khi hệ thống lắp trên mái có đặc tính công suất phát thay đổi theo thời tiết trong ngày, có lúc phát vượt Pmax dù tổng sản lượng cả ngày vẫn thấp hơn nhu cầu. Khung giá phát điện hiện áp dụng chung cho điện mặt trời mặt đất và điện mặt trời mái nhà quy mô nhỏ, trong khi chi phí lắp đặt trên mái xưởng công nghiệp thường cao hơn do kết cấu mái, hệ thống chống sét và các yêu cầu an toàn PCCC nghiêm ngặt hơn mặt đất. Hệ quả là thời gian hoàn vốn của nhiều dự án kéo dài hơn tính toán ban đầu, có dự án tôi tư vấn phải điều chỉnh lại phương án tài chính giữa chừng.
Vì sao doanh nghiệp Hà Tĩnh vẫn nên theo dõi sát điện mặt trời khu công nghiệp lúc này
Từ 1/1/2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon CBAM của EU chính thức yêu cầu một số ngành xuất khẩu phải mua chứng chỉ carbon cho phần phát thải vượt ngưỡng. Với các doanh nghiệp Hà Tĩnh có hàng xuất sang châu Âu, đặc biệt nhóm liên quan chuỗi cung ứng thép và cơ khí quanh Vũng Áng, tỷ lệ dùng năng lượng tái tạo trong sản xuất sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí xuất khẩu, không còn là chuyện tiết kiệm tiền điện đơn thuần nữa.
Để điện mặt trời khu công nghiệp phát triển đúng tiềm năng, cơ quan quản lý cũng đang đề xuất một số hướng gỡ vướng: mở rộng quyền mua bán điện dư nội bộ khu công nghiệp, cho phép chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp tham gia DPPA với tư cách khách hàng lớn đại diện cho các doanh nghiệp thuê xưởng, cân nhắc bỏ trần giá khi thị trường không có dấu hiệu thao túng. Các đề xuất này chưa thành quy định chính thức, nhưng doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật và khảo sát mái xưởng từ bây giờ sẽ ở vị trí thuận lợi hơn khi chính sách được nới lỏng, thay vì bắt đầu từ số 0 lúc đó.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi lắp điện mặt trời khu công nghiệp
Dù chính sách cho điện mặt trời khu công nghiệp còn đang hoàn thiện, doanh nghiệp vẫn có thể chuẩn bị trước ba việc. Việc đầu tiên là khảo sát kết cấu mái xưởng, xác định tải trọng cho phép, vì phần lớn xưởng xây trước 2015 không tính sẵn tải trọng cho hệ thống pin mặt trời. Việc thứ hai là làm việc với chủ xưởng để thống nhất phương án hợp đồng, kể cả khi chưa có mô hình bên thứ ba chính thức, vẫn có thể lập hợp đồng hợp tác đầu tư ba bên giữa chủ xưởng, khách thuê và đơn vị thi công để chia sẻ rủi ro pháp lý. Việc thứ ba, cũng là việc dễ bị bỏ qua nhất, là đăng ký đấu nối với điện lực địa phương trước khi thi công, không phải sau khi lắp xong mới đi xin phép.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ tiêu thụ dưới 200.000 kWh/tháng có lắp điện mặt trời khu công nghiệp được không? Câu trả lời là vẫn lắp được theo hình thức tự sản tự tiêu thông thường, chỉ là chưa đủ điều kiện tham gia cơ chế DPPA mua bán điện trực tiếp, tương tự mô hình pin lưu trữ điện mặt trời công nghiệp mà nhiều doanh nghiệp Hà Tĩnh đã áp dụng.
Điện dư có bán được cho doanh nghiệp khác trong cùng khu công nghiệp không? Hiện chưa được phép, quy định hiện hành chỉ cho EVN và đơn vị thành viên mua điện dư.
Nguồn tham khảo: MekongASEAN.
Để lại một bình luận