Tại họp báo Chính phủ ngày 3/10/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài nói thẳng một con số khiến không ít doanh nghiệp năng lượng phải suy nghĩ lại: rào cản điện mặt trời mái nhà lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ hay vốn, mà ở chỗ chỉ 13 tỉnh trên cả nước đã ban hành chính sách hỗ trợ hộ dân lắp đặt. Với một tỉnh như Hà Tĩnh, nơi nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống áp mái từ vài năm trước, đây là thông tin cần đọc kỹ trước khi quyết định đầu tư tiếp, vì rào cản điện mặt trời mái nhà ở cấp chính sách không đồng nghĩa dự án của từng doanh nghiệp sẽ kém hiệu quả.
Rào cản điện mặt trời mái nhà nằm ở đâu
Theo Thứ trưởng Trương Thanh Hoài, việc ban hành chính sách hỗ trợ thuộc thẩm quyền hội đồng nhân dân từng tỉnh, nhưng hiện nay cũng chỉ có 13 tỉnh ban hành quyết định này. Nguyên nhân thứ hai khiến rào cản điện mặt trời mái nhà kéo dài là tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII tương đối chậm so với kế hoạch, khiến mục tiêu công suất trước năm 2030 khó đạt như tính toán ban đầu. Cả nước hiện có khoảng 10.000 MWp điện mặt trời mái nhà, trong khi nhu cầu điện tăng trên dưới 10% mỗi năm, nghĩa là nguồn bổ sung từ mái nhà dân vẫn chưa theo kịp tốc độ tiêu thụ.
Hà Tĩnh có nằm trong danh sách 13 tỉnh đã có chính sách không
Bộ Công Thương không công bố danh sách cụ thể 13 tỉnh, nhưng theo các thông tin ghi nhận đến cuối tháng 9/2026, Hà Tĩnh vẫn chưa ban hành chính sách hỗ trợ riêng cho hộ dân lắp điện mặt trời mái nhà, khác với Bắc Ninh hay Lai Châu đã có từ trước. Nói cách khác, rào cản điện mặt trời mái nhà ở Hà Tĩnh hiện nay chủ yếu đến từ việc thiếu chính sách cấp tỉnh, không phải do kỹ thuật hay nhu cầu thị trường yếu. Với doanh nghiệp sản xuất tại Khu kinh tế Vũng Áng, điều này không đồng nghĩa dự án phải dừng lại. Nghị định 243/2026 vẫn cho phép bán tối đa 50% lượng điện dư lên lưới, ngân hàng vẫn cho vay 75-85% vốn đầu tư với kỳ hạn 10 năm, giúp thời gian hoàn vốn thực tế rơi vào khoảng 3,5 đến 5 năm tùy quy mô hệ thống.
So với Bắc Ninh hay Lai Châu, rào cản điện mặt trời mái nhà tại Hà Tĩnh có thể gỡ nhanh hơn nếu tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ lãi suất tương tự, vì nền công nghiệp tại Vũng Áng và Kỳ Anh đã sẵn nhu cầu tiêu thụ điện lớn vào ban ngày, đúng khung giờ nắng tốt nhất. Đây là lợi thế mà không phải tỉnh nào cũng có, nhưng lợi thế đó chưa được chuyển thành chính sách cụ thể.
Doanh nghiệp Hà Tĩnh nên làm gì trong lúc chờ chính sách tỉnh
Gỡ rào cản điện mặt trời mái nhà không phải việc một sớm một chiều, vì còn phụ thuộc ngân sách và thứ tự ưu tiên của từng tỉnh. Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục đôn đốc các tỉnh ban hành chính sách trong điều kiện ngân sách địa phương, đồng thời rà soát sửa đổi Luật Điện lực 2024 để gỡ vướng khung pháp lý. Chờ chính sách địa phương là một việc, còn tính toán hiệu quả đầu tư điện mặt trời mái nhà lại là việc có thể làm ngay từ hôm nay. Với một nhà xưởng tiêu thụ điện ổn định ban ngày, biểu đồ phụ tải trùng với giờ nắng, hệ thống áp mái vẫn sinh lời tốt dù chưa có trợ giá từ tỉnh. Nhiều khách hàng vẫn nghĩ rào cản điện mặt trời mái nhà nằm ở chi phí lắp đặt, nhưng giá tấm pin và inverter hiện đã giảm khá nhiều so với 5 năm trước, phần vốn lớn nhất bây giờ thường nằm ở hệ thống lưu trữ pin nếu doanh nghiệp muốn chủ động hơn vào buổi tối.
Tôi vẫn khuyến khích khách hàng tại Vũng Áng, Kỳ Anh chủ động lắp điện mặt trời mái nhà ngay nếu bài toán tài chính đã hợp lý, không nên chờ chính sách hỗ trợ vì chưa biết bao giờ Hà Tĩnh mới ban hành. Nhưng cũng cần nói thật: nếu ngân sách eo hẹp và phải vay gần hết vốn đầu tư, nên chờ thêm vài tháng xem tỉnh có công bố hỗ trợ lãi suất hay không, vì khoản chênh lệch này không nhỏ trên một hệ thống công suất lớn.
Không có chính sách hỗ trợ của tỉnh thì lắp điện mặt trời mái nhà còn lợi không?
Vẫn lợi nếu hệ thống được thiết kế đúng công suất tiêu thụ thực tế. Chính sách hỗ trợ của tỉnh chỉ giúp giảm thêm chi phí, không phải điều kiện bắt buộc để dự án sinh lời.
Khi nào nên chờ thêm trước khi đầu tư điện mặt trời mái nhà?
Khi doanh nghiệp phải vay trên 80% vốn đầu tư và dòng tiền chưa ổn định. Lúc đó một khoản hỗ trợ lãi suất từ tỉnh, nếu có, sẽ ảnh hưởng rõ đến thời gian hoàn vốn.
Rào cản điện mặt trời mái nhà có ảnh hưởng gì đến hệ thống đã lắp đặt từ trước?
Không. Hệ thống đã lắp và đã ký hợp đồng mua bán điện dư với EVN theo Nghị định 243/2026 vẫn giữ nguyên quyền lợi, chính sách hỗ trợ mới của tỉnh nếu có chỉ áp dụng cho dự án đăng ký sau ngày chính sách có hiệu lực.
Rào cản điện mặt trời mái nhà hiện nay chủ yếu là vấn đề chính sách, không phải vấn đề kỹ thuật hay tài chính. Doanh nghiệp tại Hà Tĩnh cần khảo sát kỹ phụ tải trước khi quyết định quy mô lắp đặt, tránh đầu tư theo cảm tính rồi mới tính chuyện xin hỗ trợ sau. Thông tin đầy đủ về phát biểu của Bộ Công Thương và rào cản điện mặt trời mái nhà hiện nay có thể xem tại VietStock.
